Wpisy

Obecnie, gdy przeważająca większość naszego społeczeństwa posiada samochód, często nawet więcej niż jeden, a przemieszczanie się przy użyciu pojazdów mechanicznych stało się najpowszechniejszym sposobem komunikacji i podróżowania, coraz częściej każdy z nas może stać się uczestnikiem, zarówno poszkodowanym, jak i sprawcą kolizji drogowej. Postępowanie po zaistnieniu takiego zdarzenia w sytuacji, gdy sprawca szkody jest znany, co więcej posiada ubezpieczenie OC, nieraz nawet dodatkowo AC, nie powinno, jeśli chodzi o samą procedurę i kolejność podejmowanych działań, budzić poważniejszych wątpliwości. Problem może pojawić się jednak w przypadku, gdy okaże się, że sprawca wyrządzonej nam szkody przykładowo nie posiada obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego OC albo gdy nie udało się ustalić jego tożsamości. Należy pamiętać, że w takich sytuacjach nie pozostajemy jednak bez wyjścia.

Ustawodawca stworzył bowiem organ – Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG), który nie dość, że kontroluje spełnianie obowiązku ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz OC rolników, to w określonych sytuacjach wypłaca on również odszkodowanie osobom poszkodowanym w wyniku wypadków komunikacyjnych.

Zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych UFG wypłaca odszkodowania osobom poszkodowanym w przypadkach, gdy:

  • szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu lub kierującego pojazdem, ale nie ustalono ich tożsamości – UFG wypłaca wówczas odszkodowanie za szkody na osobie, a w sytuacji, w której równocześnie doszło do śmierci uczestnika zdarzenia bądź też naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego dłużej niż 14 dni – również za szkody na mieniu;
  • posiadacz zidentyfikowanego pojazdu, którego ruchem wyrządzono szkodę, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC komunikacyjnym – UFG wypłaci odszkodowanie zarówno za szkody wyrządzone w mieniu, jak i na osobie;
  • posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którym wyrządzono szkodę, zarejestrowanego za granicą na terytorium państwa, którego biuro narodowe jest sygnatariuszem Porozumienia Wielostronnego, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC komunikacyjnym, a pojazd był pozbawiony znaków rejestracyjnych, bądź znaki te nie były, w momencie zdarzenia, przydzielone temu pojazdowi przez właściwe władze – UFG wypłaca wtedy odszkodowanie zarówno za szkody powstałe w mieniu, jak i na osobie;
  • rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia, a rolnik nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC rolników – UFG wypłaca wówczas odszkodowanie za szkody w mieniu i na osobie;
  • szkody (w mieniu i na osobie) zostały wyrządzone przez posiadacza zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, i nie był on ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, jeżeli państwem członkowskim umiejscowienia ryzyka jest Rzeczpospolita Polska;
  • ogłoszono upadłość zakładu ubezpieczeń albo oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości zakładu ubezpieczeń lub umorzono postępowanie upadłościowe, jeżeli majątek zakładu ubezpieczeń oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego albo w przypadku zarządzenia likwidacji przymusowej zakładu ubezpieczeń, jeżeli roszczenia osób uprawnionych nie mogą być pokryte z aktywów stanowiących pokrycie rezerw techniczno – ubezpieczeniowych – UFG zaspokaja roszczenia osób uprawnionych z umów ubezpieczeń obowiązkowych oraz z umów ubezpieczeń obowiązkowych określonych w odrębnych przepisach prawnych, a także w części z umów ubezpieczenia na życie.

Należy jednak pamiętać, że UFG Fundusz nie wypłaci odszkodowania:

  • w przypadku zaspokojenia roszczenia o naprawienie szkody na mieniu (np. z dobrowolnie zawartego przez poszkodowanego ubezpieczenia) – wówczas UFG jedynie wyrówna szkodę w tej części, w której nie mogła być ona zaspokojona;
  • z tytułu ubezpieczenia OC komunikacyjnego za szkody spowodowane ruchem pojazdów mechanicznych zarejestrowanych za granicą (nie dotyczy to jednak poszkodowanych obywateli polskich);
  • za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów niezarejestrowanych i niewprowadzonych do ruchu oraz:
  • z tytułu ubezpieczeń OC komunikacyjnego i OC rolników za szkody wyrządzone posiadaczowi pojazdu mechanicznego (np. właścicielowi) przez kierującego tym pojazdem lub rolnikowi – przez osoby pracujące w jego gospodarstwie rolnym lub pozostające z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym.

Podstawa prawna :

Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U.2013.392 j.t.) zwana dalej UbezOU.

 

Klauzula prolongacyjna – jest to automatyczne zawarcie kolejnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego, a więc zawarcie umowy z mocy samego prawa, bez konieczności złożenia podpisu czy wyrażenia w inny sposób zgody przez właściciela pojazdu w określonym w ustawie przypadku.

 

W ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych zostały określony okresy, na które posiadacz zobowiązany jest do zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej pojazdów mechanicznych. Ogólną zasadą jest, że umowę ubezpieczenia obowiązkowego zawiera się na okres 12 miesięcy, jednakże przepis art. 27 UbezOU przewiduje możliwość zawarcia umowy ubezpieczenia krótkoterminowej w odniesieniu do pojazdów zarejestrowanych na stałe, zarejestrowanych czasowo, zarejestrowanych za granicą, pojazdów wolnobieżnych w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym.

W myśl przepisu art. 28 ust. 1 UbezOU Jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego nie później niż na jeden dzień przed upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta, nie powiadomi na piśmie zakładu ubezpieczeń o jej wypowiedzeniu, uważa się, że została zawarta następna umowa na kolejne 12 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 2. Przedmiotowa instytucja nosi nazwę klauzuli prolongacyjnej, polegającej na samoczynnym tj. dokonywanym bez konieczności składania jakichkolwiek oświadczeń woli w celu zawarcia kolejnej umowy przez strony, które związane były już węzłem umownym. Oznacza to, że raz zawarta umowa ubezpieczenia może powodować zawieranie kolejnych umów przez wiele lat. Efekt w postaci zawarcia kolejnej umowy niweczony jest jednak, gdy spełnią się określone w umowie lub ustawie przesłanki negatywne, lub, gdy złożone zostanie oświadczenie jednej ze stron, w którym wyraża ona swoją wolę niezawierania kolejnej umowy. Mimo nie złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu kolejna umowa nie zostanie zawarta, jeżeli:

  • nie została opłacona w całości określona w umowie składka za mijający okres 12 miesięcy,
  • zakładowi ubezpieczeń cofnięto zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych,
  • ogłoszono upadłość zakładu ubezpieczeń, ogłoszono lub zarządzono likwidację zakładu ubezpieczeń.

W tych przypadkach, odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń kończy się z upływem okresu 12  miesięcy, na który została zawarta umowa.

 

Celem wprowadzenia ustawowych klauzul prolongacyjnych do regulacji umów ubezpieczeń obowiązkowych jest zwiększenie prawdopodobieństwa nieprzerywanego trwania ochrony ubezpieczeniowej, wynikającej z kolejnych umów. Jedyną wadą takiej klauzuli jest częste powstawanie sytuacji podwójnego ubezpieczenia, w przypadku nieświadomości posiadacza pojazdu, co do działania prolongacji. W takiej sytuacji ubezpieczonemu w myśl przepisu art. 28a  1 UbezOU  przysługuje możliwość wypowiedzenia na piśmie umowy zawartej w trybie przepisu art. 28 ust. 1 UbezOU (umowy zawartej na skutek prolongacji). Zaznaczyć jednak należy, iż w przypadku wypowiedzenia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zgodnie z ust. 1, zakład ubezpieczeń może żądać zapłaty składki ubezpieczeniowej za okres, przez który ponosił odpowiedzialność.

 

Wyciąg z przepisów ustawy o Ubezpieczeniach Obowiązkowych

 

Art. 28. 1. Jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego nie później niż na jeden dzień przed upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta, nie powiadomi na piśmie zakładu ubezpieczeń o jej wypowiedzeniu, uważa się, że została zawarta następna umowa na kolejne 12 miesięcy, z zastrzeżeniem ust. 2.

1a. W razie zawarcia umowy, o której mowa w ust. 1, zakład ubezpieczeń jest obowiązany potwierdzić zawarcie umowy dokumentem ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia.

1b. Nie później niż 14 dni przed upływem okresu 12 miesięcy, na który umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta, zakład ubezpieczeń jest obowiązany do wysłania ubezpieczającemu informacji o ubezpieczeniu na kolejny okres ubezpieczenia.

1c. Informacja, o której mowa w ust. 1b, zawiera w szczególności:

1)   określenie wysokości składki ubezpieczeniowej w przypadku, gdy dojdzie do zawarcia następnej umowy ubezpieczenia w trybie ust. 1;

2)   pouczenie, że wysokość składki, o której mowa w pkt 1, może ulec zmianie, jeżeli po wysłaniu informacji przez zakład ubezpieczeń wyjdą na jaw okoliczności mające wpływ na wysokość składki, oraz wskazanie tych okoliczności;

3)   pouczenie o prawie wypowiedzenia dotychczasowej umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zgodnie z ust. 1 oraz o formie, możliwym sposobie oraz terminie złożenia tego wypowiedzenia;

4)   pouczenie o skutkach tego wypowiedzenia oraz o skutkach braku tego wypowiedzenia.

1d. Informacja, o której mowa w ust. 1b, powinna być wysłana:

1)   w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu środka komunikacji elektronicznej, jeżeli przy zawarciu umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ubezpieczający wyraził zgodę na składanie mu oświadczeń w takiej postaci, lub

2)   w formie pisemnej, w sposób umożliwiający niezwłoczne poinformowanie ubezpieczającego.

1e. Jeżeli okoliczności mające wpływ na ustalenie wysokości składki ubezpieczeniowej wyszły na jaw po wysłaniu informacji, o której mowa w ust. 1b, zakład ubezpieczeń może odpowiednio zwiększyć składkę ubezpieczeniową z uwzględnieniem tych okoliczności. W takim przypadku zakład ubezpieczeń wezwie ubezpieczającego do zapłaty podwyższonej składki.

1f. Przepisów ust. 1a-1e nie stosuje się do umów zawieranych w trybie negocjacji z przedsiębiorcą.

  1. Zawarcie następnej umowy nie następuje, pomimo braku powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, jeżeli:

1)   nie została opłacona w całości określona w umowie składka za mijający okres 12 miesięcy lub w przypadku cofnięcia zakładowi ubezpieczeń zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych albo

2)   w przypadku ogłoszenia upadłości zakładu ubezpieczeń, ogłoszenia lub zarządzenia likwidacji zakładu ubezpieczeń albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzenia postępowania upadłościowego, w przypadku, o którym mowa w art. 98 ust. 2.

  1. W przypadkach, o których mowa w ust. 2, odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń kończy się z upływem okresu 12 miesięcy, z uwzględnieniem art. 33.

 

Art. 28a. 1. Jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego w tym samym czasie jest ubezpieczony w dwóch lub więcej zakładach ubezpieczeń, przy czym co najmniej jedna z umów ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych została zawarta w trybie art. 28 ust. 1, umowa zawarta w tym trybie może zostać przez niego wypowiedziana na piśmie.

  1. W przypadku wypowiedzenia umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych zgodnie z ust. 1, zakład ubezpieczeń może żądać zapłaty składki ubezpieczeniowej za okres, przez który ponosił odpowiedzialność.
  2. W sytuacji, gdy doszło do zawarcia kilku umów ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w odniesieniu do tego samego pojazdu mechanicznego, z tym samym okresem ubezpieczenia z jednym zakładem ubezpieczeń, wówczas temu zakładowi ubezpieczeń należy się składka ubezpieczeniowa z tytułu jednej umowy ubezpieczenia.