Wpisy

Postępowanie w sprawie wyegzekwowania kontaktów z dzieckiem uregulowane zostało w art. 59815-59821 k.p.c. Jego istotą jest wymierzenie kary pieniężnej osobie utrudniającej kontakty z dzieckiem na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów.

Postępowanie dotyczące kary pieniężnej nie jest wszczynane przez sąd opiekuńczy z urzędu. Wyróżnia się w nim dwie fazy: fazę określania wysokości kary oraz fazę nakazania zapłaty konkretnej kwoty pieniężnej. Jednak całe postępowanie podlega jednej opłacie. Należy ją uiścić razem z wnioskiem inicjującym postępowanie.

Faza określania wysokości grzywny

Rozpoczyna ją złożenie wniosku o zagrożenie ukaraniem oznaczoną przez wnioskodawcę kwotą, Do wniosku takiego dołączyć należy odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem (np. wyrok rozwodowy, postanowienie ustalające kontakty z dzieckiem). Postępowanie to można wszcząć zarówno w stosunku do osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, ale także osoby uprawnionej i zobowiązanej zarazem do kontaktów z dzieckiem na mocy orzeczenia sądu. We wniosku należy zawrzeć uprawdopodobnienie sytuacji utrudniania kontaktów z dzieckiem bądź niewywiązywania
się z obowiązku utrzymywania kontaktów z dzieckiem, jak również określenie konkretnych zachowań, które będą skutkowały nałożeniem kary pieniężnej, np. uniemożliwienie osobie uprawnionej
do kontaktu spotkania z dzieckiem w terminie wynikającym z orzeczenia sądu, stawienie
się na spotkanie z dzieckiem pod wpływem alkoholu. Wydanie postanowienia następuje po wysłuchaniu przez sąd uczestników postępowania. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Faza nakazania zapłaty kary

W przypadku niewypełniania swojego obowiązku przez osobę, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty kary, należy złożyć kolejny wniosek – tym razem o nakazanie zapłaty kary, wskazując konkretne naruszenie (bądź większą ich ilość), jakich osoba ta się dopuściła. Przepisy wymagają w tym przypadku przeprowadzenia przez Sąd rozprawy i wysłuchania uczestników (wnioskodawcy i osoby, w stosunku do której wszczęto postępowanie). Postanowienie wydane przez Sąd na tym etapie jest nieprawomocne, przysługuje od niego zażalenia.

Jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty kary, nadal nie wypełnia swego obowiązku, sąd na skutek wniosku strony uprawnionej nakaże zapłatę kary, zgodnie z ilością naruszeń, jakich dopuściła się strona utrudniająca kontakty. Postanowienie zostaje wydane po wysłuchaniu uczestników przez sąd. Każdy wniosek złożony w II etapie postępowania przez stronę uprawnioną wymaga przeprowadzania rozprawy i wydania postanowienia w tym zakresie. Postanowienie z potwierdzoną przez sąd prawomocnością jest tytułem wykonawczym, co oznacza, że stanowi ono podstawę do wszczęcia egzekucji u komornika. W przypadku powtarzających się naruszeń istnieje możliwość złożenia kilku kolejnych wniosków w drugiej fazie postępowania – żadne z nich nie podlega opłacie sądowej.

Co istotne, sąd umorzy postępowanie, jeżeli w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia
się ostatniego postanowienia o nakazaniu zapłaty nie wpłynie kolejny wniosek w sprawach wykonania kontaktów z dzieckiem. Jednakże wydane postanowienia pozostają w mocy. Oznacza to, że nawet po upływie 6 miesięcy, można składać wnioski o wnioskować o ukaranie na podstawie postanowień wydanych w pierwszej fazie postępowania. Podobnie po umorzeniu postępowania pozostają w mocy dotychczasowe postanowienia wydane w drugiej fazie, można więc na ich podstawie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

Należy mieć na uwadze, że istnieje możliwość zmiany ustalonej wcześniej sumy, z uwagi na zmianę okoliczności (np. utratę przez zobowiązanego rodzica źródła dochodu, niższe zarobki).

Art. 59817 k.p.c.stanowi, iż jeżeli do kontaktu nie doszło na skutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, sąd opiekuńczy przyzna od tej osoby uprawnionemu do kontaktu zwrot jego uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniami podjętymi celem realizacji orzeczonych kontakty. Kosztami takimi mogą być np. koszty dojazdu do miejsca zamieszkania dziecka, jak również wszelkie inne koszty bezpośrednio związane z wykonywaniem kontaktów. Na postanowienie sądu w tym zakresie przysługuje zażalenie. Prawomocne postanowienie jest tytułem wykonawczym, uprawniającym do egzekucji bez konieczności ubiegania się o klauzulę wykonalności.

W wyroku orzekającym rozwód bądź separację sąd obligatoryjnie decyduje o kilku, wymienionych wprost w obowiązujących przepisach prawnych, ważnych kwestiach dotyczących pośrednio lub bezpośrednio stron postępowania. Jedną z nich jest sposób wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi obojga małżonków oraz kontakty z nimi.

            Najczęstszą sytuacją jest powierzenie przez sąd wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, z jednoczesnym ograniczeniem tej władzy drugiego z nich – do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.

Na skutek zmian wprowadzonych do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zw. dalej: k.r.o.) w 2008 r., które weszły w życie w czerwcu 2009 r., istnieje obecnie możliwość pozostawienia władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi obojgu rodzicom, mimo że już żyją albo będą żyli oni w rozłączeniu. Jest to rozwiązanie, o zastosowanie którego w ostatnich latach coraz powszechniej wnioskują rozwodzący się albo mający pozostawać w separacji rodzice.

            Jak wynika wprost z art. 58 § 1a zd. 2. k.r.o.: „Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek, jeżeli przedstawili porozumienie, o którym mowa w § 1, i jest zasadne oczekiwanie, że będą współdziałać w sprawach dziecka.”. Porozumienie to, zgodnie z § 1 przywołanego powyżej artykułu, ma obejmować sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie albo orzeczeniu separacji oraz ma być zgodne z dobrem dziecka.

Wskazane porozumienie wzorowane było na amerykańskim, tzw. „planie wychowawczym”. W swym założeniu ma ono służyć zapewnieniu racjonalnego partnerstwa rodziców i dzieci przy wykonywaniu przez tych pierwszych władzy rodzicielskiej. Bezspornie, celem porozumienia jest troska o osobę dziecka, zwłaszcza o jego uczucia i wzrastające z wiekiem potrzeby, ma ono również określić prawa i obowiązki rodziców, a tym samym, w konsekwencji pełnić ma ono cztery zasadnicze funkcje: stabilizacyjną, normatywną, egzekucyjną oraz prewencyjną.

We wspólnym planie wychowawczym, o którym mowa powyżej (nazywanym również: planem rodzicielskim lub porozumieniem wychowawczym) trzeba określić sposób sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka w zakresie wszystkich elementów władzy rodzicielskiej, wskazać dokładnie sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez każdego z rodziców, a także zawrzeć kwestie finansowe związane z wysokością ponoszonych kosztów utrzymania i wychowywania dziecka, wysłuchując oraz uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Jako postanowienia, które powinny znaleźć się w porozumieniu, przykładowo wskazać można: wybór szkoły i zawodu dziecka, organizowanie jego wypoczynku, wybór zajęć pozalekcyjnych, leczenie dziecka, zarówno w przypadkach nagłych, jak i przy profilaktycznych lub kontrolnych wizytach u lekarzy oraz sposób ewentualnych rozstrzygania przyszłych sporów miedzy rodzicami. W tym miejscu, należy wyraźnie zaznaczyć, że porozumienie musi być oparte na obowiązujących przepisach prawnych i stanowionych przez nie regulacjach dotyczących danych instytucji bądź określonych kwestii. Mianowicie, rodzice nie mogą we wspólnym planie wychowawczym czynić ustaleń, których prawo nie przewiduje, nawet wówczas, gdy jest w tym zakresie ich obopólna zgoda.

            Na zakończenie, należy podkreślić, że sporządzony przez rodziców, którym udało się dojść do porozumienia w tym zakresie – wspólny plan wychowawczy, dla swej skuteczności wymaga zatwierdzenia przez sąd. W sytuacji bowiem braku jego zatwierdzenia, to sąd ustala sposób sprawowania władzy rodzicielskiej, na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, uwzględniając przy tym ustalenia poczynione przez rodziców, nie jest on jednak zobligowany do ich przyjęcia w takim kształcie, jak określono w planie wychowawczym. Trzeba też pamiętać, że przywołany na wstępie przepis art. 58 § 1a zd. 2 k.r.o. ma charakter fakultatywny, co oznacza, że nawet spełnienie wszystkich przesłanek wskazanych w ustawie, nie przesądza o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom.

Raz jeszcze trzeba podkreślić, że porozumienie wychowawcze w swym zakresie nie wiąże sądu, a jedynie stanowi pozytywną przesłankę umożliwiającą orzeczenie o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. Nawet jednak, jeśli sąd pozostawi władzę rodzicielską obojgu rodzicom, uwzględniając przedstawiony przez nich wspólny plan wychowawczy, w którym określony musi być m.in. sposób wykonywania kontaktów z dzieckiem przez każdego z nich, to i tak w wyroku orzekającym rozwód albo separację, sąd będzie musiał orzec o sposobie utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie (wynika to z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt: III CZP 72/11, OSNC 2012/12/135).