W poprzednim wpisie staraliśmy się przybliżyć prawidłową interpretację pojęcia „trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego” jako warunku koniecznego do orzeczenia rozwodu. Ze względu na podstawowe znaczenie tej przesłanki, w naszej praktyce każdą rozmowę z Klientem deklarującym chęć wystąpienia z powództwem o rozwód lub pozwanym w takiej sprawie rozpoczynamy właśnie od ustalenia, czy w jego/jej sprawie można mówić o owym „trwałym i zupełnym” rozkładzie pożycia. 

W razie pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, przechodzimy następnie do ustalenia wspólnie w rozmowie z Klientem, czy w jego sprawie rozwód nie jest wyłączony z powodu zaistnienia tzw. negatywnych przesłanek do orzeczenia rozwodu. 

Przesłanki te określone są wprost w art. 56 § 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – zgodnie z tymi przepisami rozwodu nie można orzec:

  • jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
  • jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
  • jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Każda z powyższych przesłanek jest ocenna i ustalenie czy występuje w danej sprawie wymaga sporego doświadczenia w sporach rodzinnych. 

Dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków zdaniem Sądów w dzisiejszych warunkach społecznych zazwyczaj nie sprzeciwia się rozwodowi – w pewnych szczególnych sytuacjach mogą jednak zaistnieć okoliczności uzasadniające odmienną ocenę (np. w przypadku małżeństwa wielodzietnego, gdyby rozwód oznaczał w konsekwencji brak możliwości zaspokojenia potrzeb materialnych i moralnych dzieci na odpowiednim poziomie). 

O sprzeczności rozwodu z zasadami współżycia społecznego można z kolei mówić, gdy jeden z małżonków domaga się rozwiązania małżeństwa z nagannych moralnie powodów – np. chcąc porzucić współmałżonka ciężko chorego lub z innych przyczyn wymagającego stałej opieki, by związać się z inną osobą.

Wreszcie, trzecie spośród w/w przesłanek negatywnych dotyka kwestii winy za rozkład pożycia – która jest zagadnieniem bardzo złożonym, w związku z czym poświęcimy jej odrębne opracowanie. W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, że ustawodawca w pewnym stopniu ogranicza możliwość żądania rozwodu przez osoby, których niewłaściwe postępowanie stało się wyłączną przesłanką do wystąpienia rozkładu więzi małżeńskich. Z drugiej strony, trzeba pamiętać, że odmowa zgody na rozwód przez małżonka „niewinnego”, mająca służyć jedynie zamanifestowaniu przewagi nad małżonkiem „winnym” nie będzie w oczach Sądu uznana za usprawiedliwioną. 

Znajomość przesłanek rozwodu – tak pozytywnych, jak i negatywnych – jest konieczna, by „odnaleźć się” w postępowaniu rozwodowym. 

Sądy orzekające w sprawach o rozwód są zobowiązane do zindywidualizowanej oceny wszystkich okoliczności sprawy, dotyczących zarówno zachowania małżonków (również w kontekście zasad współżycia społecznego), ich sytuacji rodzinnej, prawnej i finansowej, ale przede wszystkim dobra małoletnich dzieci. 

Adw. Marek Jarosiewicz