W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 43§1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Ustawodawca zaznacza jednak w §2 i 3 przywołanego przepisu, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Na ocenę w jakim stopniu małżonek przyczynił się do powstania majątku wspólnego wpływ ma również nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci oraz prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.

Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzecznictwa warunkiem ustalenia nierównych udziałów jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, a mianowicie istnienia ważnych powodów oraz przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu. Sąd Najwyższy sprecyzował również samo nieostre pojęcie ważnego powodu wskazując że za ważny powód mogący stanowić przesłankę dla ustalenia nierównych udziałów w majątku małżonków winna być uważana taka okoliczność, która oceniana z punktu zasad współżycia społecznego sprzeciwiałaby się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego do powstania której ten małżonek się nie przyczynił. Przy czym należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w trakcie trwania małżeństwa, a więc każde ich działania służące wypełnianiu obowiązków związanych z utrzymaniem rodziny a mogące mieć wpływ na majątek objęty wspólnością małżeńską. Za ważny powód może zatem zostać uznane również takie zachowanie małżonka które prowadzi do roztrwonienia majątku np. alkoholizm, hazard. Natomiast stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego ustalany jest na podstawie weryfikacji działań małżonków zmierzających do powiększania majątku, a więc w oparciu o takie elementy jak wysokość zarobków, czy sposób gospodarowania finansami ale również przy uwzględnieniu takich kryteriów jak rozkład ciężaru obowiązków wychowawczych oraz osobista praca świadczona na rzecz utrzymania gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe zaznaczyć trzeba, iż sam fakt, że dochody osiągane przez małżonków w trakcie trwania małżeństwa były różne nie jest wystarczającą przyczyną ustalenia nierównych udziałów.

            Jak już zostało wspomniane powyżej, każdy z małżonków może domagać się ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Żądając ustanowenia nierównych udziałów małżonek winien wystąpić z wnioskiem do Sądu, gdyż ewentualne postępowanie o ustalenie nierównych udziałów nie jest prowadzone z urzędu a jedynie na wniosek. Sąd z urzędu ma obowiązek jedynie ustalić rzeczywisty skład i wartość majątku wspólnego. Sprawy w tym przedmiocie rozpatrywane są w postępowaniu nieprocesowym. Wniosek o ustalenie nierównych udziałów powinien poza samym żądaniem powinien również zawierać uzasadnienie oraz przytoczenie dowodów mających na celu wykazanie jego zasadności, a więc dowodów potwierdzających okoliczności na których podstawie taki wniosek jest formułowany. Niemniej jednak podkreślenia wymaga fakt, iż zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny to na osobie składającej wniosek spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek warunkujących możliwość ustalenia przez Sąd nierównych udziałów w majątku wspólnym małżonków.