Postępowanie w sprawie wyegzekwowania kontaktów z dzieckiem uregulowane zostało w art. 59815-59821 k.p.c. Jego istotą jest wymierzenie kary pieniężnej osobie utrudniającej kontakty z dzieckiem na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów.

Postępowanie dotyczące kary pieniężnej nie jest wszczynane przez sąd opiekuńczy z urzędu. Wyróżnia się w nim dwie fazy: fazę określania wysokości kary oraz fazę nakazania zapłaty konkretnej kwoty pieniężnej. Jednak całe postępowanie podlega jednej opłacie. Należy ją uiścić razem z wnioskiem inicjującym postępowanie.

Faza określania wysokości grzywny

Rozpoczyna ją złożenie wniosku o zagrożenie ukaraniem oznaczoną przez wnioskodawcę kwotą, Do wniosku takiego dołączyć należy odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem (np. wyrok rozwodowy, postanowienie ustalające kontakty z dzieckiem). Postępowanie to można wszcząć zarówno w stosunku do osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, ale także osoby uprawnionej i zobowiązanej zarazem do kontaktów z dzieckiem na mocy orzeczenia sądu. We wniosku należy zawrzeć uprawdopodobnienie sytuacji utrudniania kontaktów z dzieckiem bądź niewywiązywania
się z obowiązku utrzymywania kontaktów z dzieckiem, jak również określenie konkretnych zachowań, które będą skutkowały nałożeniem kary pieniężnej, np. uniemożliwienie osobie uprawnionej
do kontaktu spotkania z dzieckiem w terminie wynikającym z orzeczenia sądu, stawienie
się na spotkanie z dzieckiem pod wpływem alkoholu. Wydanie postanowienia następuje po wysłuchaniu przez sąd uczestników postępowania. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Faza nakazania zapłaty kary

W przypadku niewypełniania swojego obowiązku przez osobę, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty kary, należy złożyć kolejny wniosek – tym razem o nakazanie zapłaty kary, wskazując konkretne naruszenie (bądź większą ich ilość), jakich osoba ta się dopuściła. Przepisy wymagają w tym przypadku przeprowadzenia przez Sąd rozprawy i wysłuchania uczestników (wnioskodawcy i osoby, w stosunku do której wszczęto postępowanie). Postanowienie wydane przez Sąd na tym etapie jest nieprawomocne, przysługuje od niego zażalenia.

Jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty kary, nadal nie wypełnia swego obowiązku, sąd na skutek wniosku strony uprawnionej nakaże zapłatę kary, zgodnie z ilością naruszeń, jakich dopuściła się strona utrudniająca kontakty. Postanowienie zostaje wydane po wysłuchaniu uczestników przez sąd. Każdy wniosek złożony w II etapie postępowania przez stronę uprawnioną wymaga przeprowadzania rozprawy i wydania postanowienia w tym zakresie. Postanowienie z potwierdzoną przez sąd prawomocnością jest tytułem wykonawczym, co oznacza, że stanowi ono podstawę do wszczęcia egzekucji u komornika. W przypadku powtarzających się naruszeń istnieje możliwość złożenia kilku kolejnych wniosków w drugiej fazie postępowania – żadne z nich nie podlega opłacie sądowej.

Co istotne, sąd umorzy postępowanie, jeżeli w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia
się ostatniego postanowienia o nakazaniu zapłaty nie wpłynie kolejny wniosek w sprawach wykonania kontaktów z dzieckiem. Jednakże wydane postanowienia pozostają w mocy. Oznacza to, że nawet po upływie 6 miesięcy, można składać wnioski o wnioskować o ukaranie na podstawie postanowień wydanych w pierwszej fazie postępowania. Podobnie po umorzeniu postępowania pozostają w mocy dotychczasowe postanowienia wydane w drugiej fazie, można więc na ich podstawie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

Należy mieć na uwadze, że istnieje możliwość zmiany ustalonej wcześniej sumy, z uwagi na zmianę okoliczności (np. utratę przez zobowiązanego rodzica źródła dochodu, niższe zarobki).

Art. 59817 k.p.c.stanowi, iż jeżeli do kontaktu nie doszło na skutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje, sąd opiekuńczy przyzna od tej osoby uprawnionemu do kontaktu zwrot jego uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniami podjętymi celem realizacji orzeczonych kontakty. Kosztami takimi mogą być np. koszty dojazdu do miejsca zamieszkania dziecka, jak również wszelkie inne koszty bezpośrednio związane z wykonywaniem kontaktów. Na postanowienie sądu w tym zakresie przysługuje zażalenie. Prawomocne postanowienie jest tytułem wykonawczym, uprawniającym do egzekucji bez konieczności ubiegania się o klauzulę wykonalności.