Czym separacja różni się od rozwodu?

Przede wszystkim, separację Sąd może orzec, gdy rozkład pożycia między małżonkami jest zupełny. Różnica w stosunku do przesłanek rozwodu polega zatem na braku wymogu „trwałości rozkładu pożycia”. O separację można zatem wystąpić, gdy co prawda w małżeństwie ustała więź emocjonalna, fizyczna i ekonomiczna, jednakże zachodzi wątpliwość, czy nie jest to stan przejściowy. Mogą wystąpić sytuacje, w których wniosek o orzeczenie separacji będzie uzasadniony, a powództwo o rozwód – nie. 

Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakie są zatem najistotniejsze różnice?

1) w przypadku pozostawania w separacji małżeństwo w świetle prawa nie ustaje – a zatem nie ma możliwości zawarcia nowego związku małżeńskiego;

2) brak jest też prawa do powrotu do nazwiska sprzed zawarcia związku małżeńskiego przez osobę pozostającą w separacji;

3) w szczególnych przypadkach (gdy wymagają tego tzw. zasady współżycia społecznego), małżonkowie pozostający w separacji zobowiązani są do wzajemnej pomocy (np. w razie ciężkiej choroby współmałżonka, który wymaga stałej pomocy);

4) w przypadku zgodnego wniosku o separację, sprawa prowadzona w tzw. trybie nieprocesowym, w przeciwnym razie – podobnie jak w sprawach o rozwód – sprawę inicjuje pozew, którego żądanie rozpoznawane jest w tzw. trybie procesowym;

5) orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego – okoliczność zatem, że separacji domaga się małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia zasadniczo nie jest przeszkodą do orzeczenia separacji;

6) jeśli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków; w takim wypadku sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia;

7) separacja z założenia nie jest stanem nieodwracalnym – na zgodne żądanie małżonków Sąd orzeka o zniesieniu separacji. Znosząc separację, Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem małżonków (może w tym zakresie utrzymać dotychczasowy stan lub go zmienić – a nawet wrócić do sytuacji sprzed separacji). Trzeba też dodać, że z chwilą zniesienia separacji, między małżonkami ponownie zaczyna obowiązywać ustawowy ustrój majątkowy małżeński, chyba że zgodnie wniosą oni o utrzymanie przez Sąd rozdzielności majątkowej – taki wniosek jest wówczas dla Sądu wiążący. 

Warto podkreślić, że z drugiej strony każdy z małżonków pozostających w separacji może też zdecydować się na złożenie pozwu o rozwód. 

Kancelaria Wódkiewicz-Sosnowski zapewnia kompleksową pomoc i obsługę wszystkich spraw i wątpliwości dotyczących prawa rodzinnego. Wieloletnie doświadczenie kancelarii zapewnia profesjonalizm wsparcie swoich klientów.

adw. Marek Jarosiewicz 

Podejmując decyzję o wystąpieniu z pozwem o rozwiązanie małżeństwa warto wiedzieć, jakie skutki prawne będą wiązały się z prawomocnym rozwiązaniem małżeństwa przez Sąd. 

Poniżej przedstawiamy konsekwencje prawne uprawomocnienia się wyroku rozwodowego:

1. uprawomocnienie się wyroku rozwodowego oznacza, że każdy z rozwiedzionych małżonków w świetle prawa może zawrzeć nowy związek małżeński. Po rozwodzie nie trzeba też podejmować żadnych dodatkowych czynności w Urzędzie Stanu Cywilnego – Sąd sam po uprawomocnieniu się wyroku zawiadomi o tym, a Urząd – otrzymując taką informację – ma obowiązek niezwłocznego uwzględnienia jej w aktach stanu cywilnego;

2. po rozwodzie możliwy jest powrót do nazwiska sprzed zawarcia związku małżeńskiego – w tym celu jednak trzeba złożyć odpowiednie oświadczenie w Urzędzie Stanu Cywilnego, co więcej możliwość ta ograniczona jest też 3-miesięcznym terminem;

3. między rozwiedzionymi ustaje wspólność majątkowa małżeńska – co pozwala na dokonanie umownego lub sądowego podziału majątku wspólnego; wyjątkowo – Sąd może na wniosek dokonać podziału majątku także w wyroku rozwodowym, o ile nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu – z naszego doświadczenia wynika jednak, że w praktyce orzeczniczej Sądów Rodzinnych takiej możliwości w zasadzie się nie wykorzystuje.

Już teraz sygnalizujemy też, że w pewnych sytuacjach możliwość podziału majątku wspólnego może nastąpić jeszcze przed prawomocnością wyroku rozwodowego – ma to miejsce wówczas, gdy małżonkowie jeszcze w czasie trwania swego związku zawrą odpowiednią umowę wyłączającą wspólność majątkową (i ustanawiającą np. rozdzielność majątkową), bądź też w przypadku gdy jeszcze przed rozwodem Sąd ustanowi rozdzielność majątkową, w tym – także z datą wsteczną.

Instytucja powództwa o ustanowienie rozdzielności jest na tyle skomplikowana, a zarazem istotna, że zostanie w szczegółach omówiona w kolejnych wpisach. 

4. między rozwiedzionymi ustają obowiązki małżeńskie, o których mowa w art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny. 

5. wyrok rozwodowy zasadniczo zawiera też rozstrzygnięcie co do tego, kto ponosi winę za rozkład pożycia stron, z czym mogą wiązać się doniosłe skutki prawne (będą one omówione w kolejnych wpisach) – jednak strony mogą zgodnie wnieść o rozwód bez orzekania o winie, co dla Sądu jest wiążące. 

6. od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego obowiązuje rozstrzygnięcie Sądu w zakresie władzy rodzicielskiej nad wspólnymi dziećmi małżonków – jeden z małżonków może od tej pory mieć ograniczoną władzę rodzicielską, a w skrajnych przypadkach – może być jej pozbawiony; możliwe jest też pozostawienie pełnej władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom (będzie jeszcze o tym mowa w kolejnych wpisach).

7. od tego momentu obowiązuje także rozstrzygnięcie Sądu co do tego w jakim zakresie każdy z małżonków ma obowiązek przyczyniać się do kosztów utrzymania wspólnych dzieci.

W niektórych sytuacjach wyrok ten może też regulować obowiązek alimentacyjny między samymi rozwiedzionymi małżonkami (kwestie związane z alimentacją również będą jeszcze przedmiotem dalszych wpisów).

8. jeśli małżonkowie pomimo rozwodu nadal zamieszkują w tym samym lokalu, Sąd może orzec o sposobie korzystania z niego (np. przyznając określone pomieszczenia do wyłącznego korzystania przez jednego małżonka, inne – do wyłącznego korzystania przez drugiego małżonka, a pozostałe – do wspólnego korzystania).

9. rozwiedzeni małżonkowie nie dziedziczą po sobie na podstawie ustawy, mogą jednak – za zasadach ogólnych – dziedziczyć na podstawie testamentu.

Warto dodać, że w pewnych sytuacjach istnieje też możliwość wyłączenia małżonka od dziedziczenia, nawet jeśli przed śmiercią drugiego z małżonków nie doszło do uprawomocnienia się wyroku rozwodowego – ma to miejsce w przypadkach, gdy spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy pozostającego przy życiu współmałżonka, a żądanie to było uzasadnione – w takim wypadku konieczne jest jednak wytoczenie w tym celu specjalnego powództwa przez któregokolwiek z pozostałych spadkobierców.

Kancelaria adwokacka Wódkiewicz-Sosnowski ma wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw związanych z szeroko pojętym prawem rodzinnym. Zapraszamy do kontaktu z naszymi specjalistami

adw. Marek Jarosiewicz 

W poprzednim wpisie staraliśmy się przybliżyć prawidłową interpretację pojęcia „trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego” jako warunku koniecznego do orzeczenia rozwodu. Ze względu na podstawowe znaczenie tej przesłanki, w naszej praktyce każdą rozmowę z Klientem deklarującym chęć wystąpienia z powództwem o rozwód lub pozwanym w takiej sprawie rozpoczynamy właśnie od ustalenia, czy w jego/jej sprawie można mówić o owym „trwałym i zupełnym” rozkładzie pożycia. 

W razie pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie, przechodzimy następnie do ustalenia wspólnie w rozmowie z Klientem, czy w jego sprawie rozwód nie jest wyłączony z powodu zaistnienia tzw. negatywnych przesłanek do orzeczenia rozwodu. 

Przesłanki te określone są wprost w art. 56 § 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – zgodnie z tymi przepisami rozwodu nie można orzec:

  • jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków,
  • jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
  • jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Każda z powyższych przesłanek jest ocenna i ustalenie czy występuje w danej sprawie wymaga sporego doświadczenia w sporach rodzinnych. 

Dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków zdaniem Sądów w dzisiejszych warunkach społecznych zazwyczaj nie sprzeciwia się rozwodowi – w pewnych szczególnych sytuacjach mogą jednak zaistnieć okoliczności uzasadniające odmienną ocenę (np. w przypadku małżeństwa wielodzietnego, gdyby rozwód oznaczał w konsekwencji brak możliwości zaspokojenia potrzeb materialnych i moralnych dzieci na odpowiednim poziomie). 

O sprzeczności rozwodu z zasadami współżycia społecznego można z kolei mówić, gdy jeden z małżonków domaga się rozwiązania małżeństwa z nagannych moralnie powodów – np. chcąc porzucić współmałżonka ciężko chorego lub z innych przyczyn wymagającego stałej opieki, by związać się z inną osobą.

Wreszcie, trzecie spośród w/w przesłanek negatywnych dotyka kwestii winy za rozkład pożycia – która jest zagadnieniem bardzo złożonym, w związku z czym poświęcimy jej odrębne opracowanie. W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, że ustawodawca w pewnym stopniu ogranicza możliwość żądania rozwodu przez osoby, których niewłaściwe postępowanie stało się wyłączną przesłanką do wystąpienia rozkładu więzi małżeńskich. Z drugiej strony, trzeba pamiętać, że odmowa zgody na rozwód przez małżonka „niewinnego”, mająca służyć jedynie zamanifestowaniu przewagi nad małżonkiem „winnym” nie będzie w oczach Sądu uznana za usprawiedliwioną. 

Znajomość przesłanek rozwodu – tak pozytywnych, jak i negatywnych – jest konieczna, by „odnaleźć się” w postępowaniu rozwodowym. 

Sądy orzekające w sprawach o rozwód są zobowiązane do zindywidualizowanej oceny wszystkich okoliczności sprawy, dotyczących zarówno zachowania małżonków (również w kontekście zasad współżycia społecznego), ich sytuacji rodzinnej, prawnej i finansowej, ale przede wszystkim dobra małoletnich dzieci. 

Adw. Marek Jarosiewicz 

Polska rzeczywistość sądowa różni się znacząco od tej, prezentowanej zwykle przez amerykańskie filmy. Dość powszechnym motywem w tych produkcjach jest ubieganie się przez jednego z małżonków o wyrażenie przez drugiego małżonka zgody na rozwód, co zazwyczaj przybiera formę podpisania tzw. „papierów rozwodowych”, która to czynność – przynajmniej wedle scenarzystów – otwiera zwykle drogę do upragnionego rozwodu filmowego protagonisty. 

W naszej praktyce zaobserwowaliśmy, że pewnym zaskoczeniem, przynajmniej dla części Klientów, jest informacja, że w naszych, polskich realiach ustrojowych sama wola rozwiedzenia się – nawet jeśli jest to zgodna wola obojga małżonków – może okazać się niewystarczająca, by uzyskać wyrok rozwiązujący małżeństwo. 

Jakie są zatem ogólne warunki skutecznego wystąpienia o rozwód? Otóż, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, podstawową przesłanką orzeczenia rozwodu jest „trwały i zupełny rozkład pożycia” między małżonkami. Znaczenie tego sformułowania tylko na pierwszy rzut oka może wydawać się oczywiste, w rzeczywistości budzi ono wiele kontrowersji i nierzadko trzeba dużego doświadczenia, by wykazać, że w konkretnej sprawie przesłanka ta została spełniona. 

„Trwałość” rozkładu pożycia małżeńskiego rozumie się w postępowaniu sądowym jako stan pozwalający przyjąć na tle okoliczności konkretnej sprawy, że powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Ważne jest, że Sąd ma obowiązek brać pod uwagę indywidualne cechy małżonków. Co to oznacza w praktyce? Przykładowo: inaczej zatem może zostać potraktowane wyprowadzenie się jednego z małżonków ze wspólnego domu w sytuacji, gdy zdarzenie takie występuje po raz pierwszy od zawarcia związku małżeńskiego, a inaczej – gdy dany małżonek podejmował takie działania w przeszłości już wielokrotnie i do tej pory zawsze kończyły się one ostatecznie pogodzeniem się stron i powrotem do wspólnego zamieszkiwania. Z drugiej strony, czasem nawet wielomiesięczne rozstanie może nie przesądzać o trwałości rozkładu pożycia (Sąd Najwyższy wypowiedział się w ten sposób np. w sprawie małżonków liczących po ponad 70 lat, których rozstanie trwało ok. 3 lata). 

„Zupełność” rozkładu pożycia małżeńskiego oznacza z kolei, że między małżonkami musi dojść do zerwania wszystkich trzech wyróżnianych w postępowaniu sądowym więzi, tzn.:

  • więzi uczuciowej;
  • więzi fizycznej;
  • więzi gospodarczej. 

Więź uczuciowa wygasa, gdy Sąd nie dostrzeże między małżonkami wzajemnych pozytywnych uczuć, takich jak miłość, zaufanie, wzajemna troska o siebie nawzajem itp. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można zatem założyć, że do rozwodu nie dojdzie, gdy oboje małżonkowie na rozprawie rozwodowej oświadczą, że nie mogą ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie kochają już drugiej strony. 

Więź fizyczna wygasa, gdy małżonkowie zaprzestają podejmowania współżycia fizycznego. Z naszego doświadczenia wynika, że w tym zakresie Sądy wymagają zazwyczaj co najmniej nieprzerwanego okresu 3 miesięcy nie podejmowania współżycia przed orzeczeniem rozwodu.

Więź gospodarcza wreszcie wygasa, gdy małżonkowie przestają prowadzić wspólne gospodarstwo domowe, przez co rozumie się m.in. zamieszkiwanie razem, wspólne zakupy, wydatki, plany finansowe, itp. Oczywiście, także i tego elementu nie należy absolutyzować – to, że małżonkowie nadal mieszkają pod  jednym dachem i dzielą między siebie związane z tym koszty nie wyklucza jeszcze z założenia ich rozwodu, przy czym sytuacja taka wymagać będzie umiejętnego wykazania, że stan ten jest niejako wymuszony okolicznościami – np. sytuacją materialną małżonków, którzy spłacają wspólnie zaciągnięty kredyt i pomimo konfliktu „skazani są” na dalsze wspólne zamieszkiwanie. 

Spełnienie w danej sprawie omówionej powyżej przesłanki „trwałego i zupełnego rozkładu” pożycia nie jest jeszcze wystarczające dla uzyskania rozwodu – drugim niezbędnym elementem jest brak w sprawie tzw. negatywnych przesłanek rozwodowych, które przedstawimy w następnej części cyklu. 

Adw. Marek Jarosiewicz 

Jeśli odziedziczyłeś przedsiębiorstwo prowadzone wcześniej w ramach wpisu do CEiDG ( tzw. jednoosobowe firmy ) zapoznaj się koniecznie z tym wpisem. Nowe przepisy ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem dały bowiem spadkobiercom takich firm możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego.

Zwolnienie dotyczy jednak nabycia przedsiębiorstwa w ramach dziedziczenia wyłącznie jeśli przedsiębiorca zmarł 25 listopada 2018 r. lub później.

Aby nabycie własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w tym przedsiębiorstwie w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego, było możliwe konieczne jest spełnienie następujących warunków:

  1. nabywca musi zgłosić właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego nabycie własności całego przedsiębiorstwa lub udziału – ma na to 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego;
  2. musi prowadzić to przedsiębiorstwo przez okres co najmniej 2 lat od dnia jego nabycia.

Nowe zwolnienie od spadków i darowizn dotyczy generalnie spadkobierców przedsiębiorstwa osoby fizycznej spoza kręgu najbliższych osób. Najbliższej rodzinie nadal będzie przysługiwać zwolnienie na dotychczasowych zasadach – po zgłoszeniu nabycia w Urzędzie skarbowym – bez konieczności prowadzenia przedsiębiorstwa przez co najmniej 2 lata.

Jeżeli potrzebujesz większej ilości informacji lub porad zapraszamy do kontaktu. Nasza kancelaria adwokacka pomoże w przeprowadzeniu wszelkich ruchów prawnych związanych z takim typem spraw.